Opublikowane przez
Park imienia Adama Mickiewicza, zwany Julianowskim, należy do największych łódzkich parków. Położony jest w dawnej dzielnicy Bałuty na osiedlu Julianów, w obrębie ulic: Zgierskiej, Biegańskiego, Krzewowej, Alei Róż, Folwarcznej, Jaworowej, Sowińskiego. Współcześnie ma powierzchnię 49,4 ha, w tym 2,6 ha lustra wody. Od 1947 r. uznany za park zabytkowy. Przez park przepływa rzeka Sokołówka, która tworzy tutaj dwa stawy widokowe ze spiętrzeniem na zastawce przy ul. Zgierskiej.
Rzeka Sokołówka jest lewym dopływem Bzury. Jej długość wynosi 13,3 km, w tym na obszarze Łodzi 13,0 km. Jak większość łódzkich rzek została uregulowana i włączona do systemu kanalizacji deszczowej.
Stosując tradycyjne metody gospodarowania wodami opadowymi rzeki ujmowano w betonowe koryta i prostowano ich bieg po to, by jak najszybciej wyprowadzić z miasta wodę, którą traktowano jako ściek. Niestety prowadzi to do pogłębienia zjawiska suszy w mieście, z roku na rok bardziej. Znacznie korzystniejsze jest alternatywne podejście do wód opadowych, polegające m.in. na oczyszczeniu wody metodami naturalnymi i zatrzymaniu jej w mieście. Sokołówka jest pod tym względem „poligonem doświadczalnym” dla łódzkich ekohydrologów.
Opiszę układ wodny w Parku Julianowskim kierując się w dół, z biegiem rzeki. Zacznę od „nowej” części parku, zlokalizowanej pomiędzy Sokołówką, Aleją Róż, ulicą Folwarczną i ceglanym mostem leżącym mniej więcej na wysokości ul. Cedrowej. Teren ten, zwany przez bywalców „trzecią polanką”, został włączony do parku dopiero po 1959 r. Dawniej były tu grunty rolne należące do folwarku (stąd nazwa ulicy) i zakrzaczone murawy. Obecnie ta część parku zachowała swobodny charakter.
Przy ulicy Folwarcznej u zbiegu z Modrzewiową Sokołówka płynie z jednej strony na terenie zamkniętym, ogrodzonym siatką. Jest szansa, że ogrodzenie zniknie, gdyż planowane jest stworzenie zielonego szlaku turystycznego wzdłuż Sokołówki, łączącego staw Wasiaka z Parkiem Julianowskim i parkiem nad Sokołówką, wraz z rewaloryzacją i rekultywacją koryta rzeki. Obecnie trwają konsultacje publiczne. Projekt jest realizowany na zlecenie Urzędu Miasta Łodzi.
Pod ulicą Folwarczną Sokołówka przepływa kanałem do Parku Julianowskiego.
W przewodniku „Park imienia Adama Mickiewicza (Park Julianowski)” wydanym w 2016 r. w serii „Parki i ogrody Łodzi” pod redakcją prof. Romualda Olaczka czytamy:
Od Łagiewnickiej do Folwarcznej rzeka przeciska się prostobieżnym rowem, wąskim i najczęściej bezwodnym, a gdy z przepływem, to niezbyt czystym. Takim rowem rzeka wpływa do parku, woda jest kierowana do prostej (naturalnej) oczyszczalni biologicznej w formie dwustrefowego osadnika – sekwencyjnego systemu biofiltracyjnego – zbudowanego w latach 2010-2011 na zlecenie Wydziału Gospodarki Komunalnej, potem wlewa się do górnego stawu (Zalewski, Frątczak, Wagner, 2010).
Na tym odcinku Sokołówka w postaci wąskiej strugi płynie w uregulowanym i utwardzonym korycie z ażurowych płyt betonowych.
Oto co napisano na tablicy edukacyjnej przy ścieżce dydaktycznej nad Sokołówką:
Woda krąży w krajobrazie w tak zwanym cyklu hydrologicznym. Uszczelnienie znacznych obszarów przez powierzchnie nieprzepuszczalne (np. parkingi, drogi, zabudowę) oraz mniejsza ilość roślinności w miastach poważnie zaburza cykl hydrologiczny, czyli mniej wody wsiąka w grunt i paruje, więcej odpływa po powierzchniach uszczelnionych i jest odprowadzanych z miasta przez systemy kanalizacji deszczowej. Taka sytuacja prowadzi do przesuszenia powietrza i może być przyczyną większej ilości chorób układu oddechowego, w tym astmy i alergii u mieszkańców miast.
Zrównoważony rozwój obszarów zurbanizowanych wymaga nie tylko ochrony obszarów cennych przyrodniczo, ale przede wszystkim działań poprawiających jakość życia mieszkańców.
Woda pełni tu szczególną rolę, poprawiając mikroklimat, jakość powietrza, wspomagając rozwój szaty roślinnej oraz stwarzając atrakcyjne obszary rekreacji i wypoczynku.
Dla tego celu konieczne jest jednak utrzymanie wysokiej jakości wody, co jest możliwe przy równoczesnym zastosowaniu metod technicznych (np. oczyszczalni ścieków) i biotechnologii ekosystemowych (np. kształtowanie krajobrazu, remediacja rzek, systemy sedymentacyjno-biofiltracyjne) proponowanych przez ekohydrologię.
Koncepcja sekwencyjnego systemu sedymentacyjno-biofiltracyjnego rzeki Sokołówki dla oczyszczania wód opadowych i roztopowych została opracowana w Katedrze Ekologii Stosowanej Uniwersytetu Łódzkiego i Instytucie Międzynarodowym Polskiej Akademii Nauk – Europejskim Regionalnym Centrum Ekohydrologii pod auspicjami UNESCO w Łodzi, jako rezultat realizacji Projektu Europejskiego SWITCH „Zintegrowane Zarządzanie Wodą dla Poprawy Zdrowia w Mieście Przyszłości”.
O tego typu roślinnych oczyszczalniach (i tej konkretnej w Parku Julianowskim) bardzo interesująco pisze dr Sebastian Szklarek tutaj i tutaj.
Ekohydrologia to nauka badająca wzajemne zależności pomiędzy obiegiem wody w środowisku i jej elementami ożywionymi (biocenozą). Wykorzystuje ona te zależności dla zwiększenia odporności ekosystemów miejskich na stres wynikający z urbanizacji oraz dla poprawy funkcjonowania i jakości środowiska.
Trzykomorowy sekwencyjny system sedymentacyjno-biofiltracyjny przy ul. Folwarcznej wykorzystuje wiedzę ekohydrologiczną dla poprawy jakości wód opadowych, które spływając z obszaru miasta niosą liczne zanieczyszczenia, takie jak substancje oleiste, metale ciężkie, dioksyny, piasek i inne. Kombinacja trzech komór poprawia jakość wody dopływającej do rzeki po opadach, przyczyniając się do osiągnięcia dobrego potencjału ekologicznego wód w mieście oraz poprawy jakości życia.
System uwzględnia 3 strefy, w których przepływająca woda jest retencjonowana i oczyszczana: 1) strefę fizycznej sedymentacji zawiesiny organicznej i filtracji biologicznej, 2) barierę geochemiczną przechwytującą związki fosforu (P) i 3) strefę roślinności przechwytującej związki azotu (N), fosforu (P) i zanieczyszczenia, tj. metale ciężkie, oraz napowietrzającą osady przez system korzeniowy.
Ostatnia strefa to system biofiltracji – rośliny wodne (m.in. trzcina pospolita, pałka szerokolistna, kosaciec żółty, tatarak zwyczajny, sit pospolity) z systemem utrzymującym wysoką wydajność samooczyszczania złoża biologicznego. Rośliny są okresowo wykaszane, aby usunąć z systemu metale ciężkie i inne niepożądane związki.
We wspomnianym wyżej przewodniku „Park imienia Adama Mickiewicza (Park Julianowski)” czytamy:
Za stawem jest wąski strumyk Sokołówki, ujęty w sztuczne koryto. Odtwarza się nad nim runo lasu łęgowego pod ciemną olszyną.
Julianów wiele zawdzięcza Sokołówce. Park i rzeka są składnikiem Błękitno-Zielonej Sieci – ekologicznej koncepcji gospodarki przestrzennej na terenie Łodzi.
Dalej, po drugiej stronie mostku, zaczyna się cofka górnego stawu.